Bosna i Hercegovina i Republika Srpska u nedjelju, 4. oktobra 2026. godine, izlazi na opšte izbore. Dok Centralna izborna komisija (CIK) BiH potvrđuje da je u centralni birački spisak upisano preko 3,4 miliona birača, u javnosti se sve glasnije postavlja ključno pitanje: mogu li ovi izbori suštinski promijeniti zacementirane političke odnose u zemlji ili će sve ostati na nivou još jednog potrošenog izbornog ciklusa?
Analitičari, domaći mediji i međunarodni izvještaji slažu se u jednoj ocjeni – politička scena u BiH nalazi se u stanju dubokog raskoraka između iscrpljenosti građana, neprekidne borbe političkih elita i izuzetno zaoštrene trke za ključne funkcije u državnom vrhu.
Ko su glavni kandidati za Predsjedništvo BiH?
Centralna izborna komisija BiH ovjerila je ukupno 10 prijava kandidata za Predsjedništvo BiH – 7 iz Federacije BiH (za bošnjačkog i hrvatskog člana) i 3 iz Republike Srpske (za srpskog člana). Trka za tročlani kolektivni šef države privlači najveću pažnju javnosti.
Kada je riječ o bošnjačkom članu Predsjedništva, glavni okršaj se vodi između aktuelnog člana Denisa Bećirovića, kandidata SDP-a BiH, i lidera SDA Bakira Izetbegovića, čime se direktno ukrštaju snage vladajuće koalicije i najveće opozicione stranke u FBiH.
Među prijavljenim kandidatima za hrvatskog člana ističu se Darijana Filipović iz HDZ-a BiH, nezavisni kandidat Zdenko Lučić, inače bivši general HVO-a i parlamentarac, te Slaven Kovačević ispred Demokratske fronte.
Trka u Republici Srpskoj donosi tradicionalni sudar vladajućeg SNSD-a i opozicije. SNSD ističe Željku Cvijanović, bivšu predsjednicu RS i srpsku članicu Predsjedništva, dok se ispred opozicionog bloka i SDS-a kandidovao Marinko Božović, načelnik opštine Istočna Ilidža.
Između izbornog zamora i geopolitičkih prepucavanja
Dok su predizborne tribine u mnogim sredinama odisale neuobičajenom tišinom i manjkom masovne posjećenosti – što stručnjaci pripisuju hroničnom „izbornom zamoru“ i masovnom iseljavanju stanovništva – diplomatski krugovi i svjetski mediji pomno prate nedjeljno glasanje.
U analizama stranih medija naglašava se da se ovi izbori odvijaju u atmosferi u kojoj se domaće političke opcije bore za svaki mandat, dok obični građani prvenstveno traže rješenja za svakodnevne ekonomske probleme i stabilnost.
Šta kažu analitičari?
Politolozi i sociolozi ističu paradoks bosanskohercegovačkog izbornog sistema. S jedne strane, izbori tradicionalno izazivaju snažnu političku polarizaciju; s druge strane, rijetko donose istinsku odgovornost ili korjeniti reformski zaokret.
Poznati institut IFIMES u svojim analizama postavlja pitanje može li 4. oktobar proizvesti politički šok koji bi razbio uspostavljene kartelske političke modele. Sličnog je mišljenja i dio civilnog sektora, koji upozorava da se predizborna kampanja prečesto svodila na recikliranje identitetskih tema i podizanje tenzija, umjesto na konkretne ekonomske i socijalne planove.
„Javnost je umorna, narod se iselio, a političari su u mnogim sredinama suočeni s manjim entuzijazmom birača nego ranijih godina jer se izborni ciklusi prečesto svode na ista obećanja,“ navodi se u analizama društvenih prilika uoči izborne nedjelje.
Da li su korjenite promjene uopšte moguće?
Iako nedjeljni izbori nude priliku za preraspodjelu načelničkih, skupštinskih i entitetskih mandata, strukturna promjena političkih odnosa zavisiće od nekoliko ključnih faktora. Tradicionalno, niska izlaznost pogoduje dobro organizovanim stranačkim mašinerijama i sigurnim glasovima, dok bi masovniji izlazak neopredijeljenih birača mogao pomrsiti konce favoritima. Pored toga, koliko god birači bili nezadovoljni aktuelnom vlašću, promjena se neće desiti bez jasne alternative koja nudi politiku rasterećenu vještačkih kriza. Konačno, iskustvo pokazuje da u složenom ustavnom ustroju BiH pobjeda na izborima ne znači nužno i vlast, već presudnu ulogu igraju kasniji koalicioni dogovori.
Šta nas čeka u nedjelju?
Biračka mjesta širom BiH otvaraju se u nedjelju ujutro, 4. oktobra. Birači će imati priliku da olovkom presude dosadašnjem toku politike i izaberu kandidate za državni parlament, entitetske nivoe i kantonalne skupštine, kao i članove Predsjedništva BiH.
Hoće li ovi izbori donijeti istorijsku prekretnicu ili samo novu rotaciju političkih aktera na istim pozicijama, saznaće se već u izbornoj noći, kada CIK počne sa objavom prvih preliminarnih rezultata. Jedno je sigurno – bosanskohercegovačko društvo i ovu izbornu nedjelju dočekuje podijeljeno između nade u promjene i skepse rođene iz decenija neispunjenih obećanja.
