Od ustavne krize u Varšavi do uličnih sukoba u Rimu i Parizu: Ekonomska stega, stambeni krah i generacijski bunt gurnuli stotine hiljada građana na ulice
Tokom protekle sedmice i proteklog vikenda, širi prostor Evrope našao se u epicentru masovnih društvenih, političkih i građanskih protesta. Ulice brojnih evropskih metropola i regionalnih centara bile su poprište snažnih okupljanja na kojima se našlo više stotina hiljada demonstranata.
Ova masovna previranja predstavljaju složen splet sistemskih socio-ekonomskih problema i dubokih geopolitičkih potresa. Poremećaji na tržištu energenata, pritisci u Hormuškom tjesnacu i izostanak jeftinog ruskog gasa izazvali su lančani skok cijena goriva, transporta i osnovnih životnih namirnica, što je direktno udarilo na kućne budžete građana.
Posebno složen sloj tenzija čini migrantska politika: s jedne strane, pored oštrih državnih zabrana i restrikcija ulaska, sve je izraženije i duboko nezadovoljstvo dijela lokalnog stanovništva zbog neprekidnog priliva i sve većeg broja migranata u njihovim zemljama, dok s druge strane sami migranti po dolasku nailaze na nestabilan pravni status i nesigurnost. Njihovo duboko nezadovoljstvo sopstvenim socijalnim statusom, marginalizacijom i lošim životnim uslovima preliva se u ulični bunt.
Kada se na to dodaju podivljale cijene stanovanja i sve izraženiji osjećaj života bez perspektive među mladima — koji u nemogućnosti osamostaljivanja, nesigurnim poslovima, podivljalim kirijama i rezovima u prosvjeti gube vjeru da im obrazovanje i rad mogu obezbijediti stabilnu budućnost dok države novac preusmjeravaju na naoružanje — stvorena je zapaljiva smjesa.
U njoj se presjecaju realni bijes naroda, generacijski bunt protiv represije, ali i geopolitička trvenja u kojima vanjski uticaji i mrežna samoorganizacija dodatno raspiruju ulične sukobe. Dok nezadovoljstvo poprima sve radikalnije oblike, vlasti u pojedinim zemljama odgovaraju oštrim bezbjednosnim mjerama, masovnim hapšenjima i uvođenjem drakonskih kazni.
Poljska: Ustavna kriza, haos i opsada suda u Varšavi
Dramatične scene i ulični sukobi zahvatili su Varšavu nakon što je odluka o suspenziji predsjednika Ustavnog suda Bogdana Švjenčkovskog i njegovog zamjenika izazvala duboku političku i ustavnu krizu.
Nakon objave o smjeni čelnika suda, hiljade građana i opozicionih pristalica okupile su se ispred zgrade Ustavnog suda. Protesti su ubrzo eskalirali kada su demonstranti pokušali nasilno da uđu u objekat, bacajući predmete na policijski kordon. Specijalne jedinice policije obuzdavale su masu i blokirale zgradu, pri čemu je došlo do fizičkih obračuna i privođenja više osoba. Zbog ozbiljnosti situacije, predsjednik Karol Navrocki hitno je prekinuo zvaničnu posjetu Senegalu kako bi u Varšavi održao vanredne konsultacije.
Povod za masovno okupljanje bila je optužba opozicije da je vlast izvršila nezakonitu suspenziju i „preuzimanje“ najviše sudske instance, dok predstavnici vlasti tvrde da je korak bio neophodan radi uspostavljanja pravne države.
Njemačka: Više od 100.000 ljudi na ulicama i eskalacija u Frankfurtu i Kelnu
U tridesetak njemačkih gradova protesti u organizaciji inicijative „Generacija Z rješava“ okupili su oko 100.000 demonstranata. Iako su okupljanja u većem dijelu zemlje započela mirno, u večernjim satima došlo je do ozbiljne radikalizacije i sukoba sa policijom.
U Frankfurtu su zabilježeni dramatični prizori provala u prodavnice, krađe robe, pa čak i napad na jednu prodavnicu oružja odakle je policija naknadno zaplijenila dva komada vatrenog oružja. U Kelnu su učesnici protesta na trgu kod katedrale i glavne željezničke stanice zasuli policajce flašama, kamenicama i biciklima. U Hamburgu su maskirane grupe obučene u crno palile zaštitne ograde sa gradilišta i barikade, nakon čega je policija morala da upotrijebi biber-sprej i vodene topove.
Samo u Hamburgu protestovalo je oko 6.700 ljudi, dok je na nivou cijele Njemačke privedeno više stotina izazivača nereda, odnosno preko 500 osoba u prvom talasu policijskih intervencija.
Mladi zahtijevaju snažnije mjere protiv rasta troškova života, veća ulaganja u školski sistem, psihoterapijsku podršku, socijalnu pravdu i zaštitu klime, dok se oštro protive ponovnom uvođenju vojnog roka i pojačanom državnom nadzoru.
Francuska: Masovna hapšenja i sukobi sa policijom
Francuska je nastavila da bilježi izuzetno visoke tenzije i masovne sukobe sa snagama reda. Tokom protekle sedmice širom zemlje privedeno je i uhapšeno preko 500 ljudi, dok su zvanični izvještaji MUP-a govorili o 520 do 565 privedenih lica.
Protesti u Francuskoj ostali su upamćeni po ekstremnom nasilju i bacanju Molotovljevih koktela na policijske službenike. Zabilježen je slučaj u kojem je jedan žandar direktno pogođen zapaljivom napravom, čime je za dlaku izbjegnuta tragedija, posebno je bio upečatljiv momenat kad su i kolege i okolni demonstranti pritrčali da gase vatru koja ga je zahvatila.
Prizori u kojima ulice liče na ratne zone obišli su svijet, uz masovnu upotrebu pirotehnike i sukobe sa jedinicama za razbijanje demonstracija.
Glavni pokretači nezadovoljstva jesu opšti socijalni revolt, erozija životnog standarda, nezadovoljstvo javnim uslugama i ekonomska politika vlade.
Belgija: Sukobi u Briselu zbog mjera štednje i obrazovanja
Širenje uličnog nezadovoljstva zahvatilo je i sam politički centar Evropske unije, gdje su održani masovni studentski i sindikalni protesti.
Mirne šetnje u Briselu u više navrata su prerasle u ulične sukobe. Demonstranti su uzvikivali parole protiv vladine politike štednje, zahtijevajući obustavu budžetskih rezova u prosvjeti i zaustavljanje daljeg rasta troškova studiranja. Policija je bila primorana da koristi vodene topove i suzavac kako bi razbila pojedine grupe izgrednika i potisnula ih sa centralnih gradskih ulica.
Glavni razlozi okupljanja leže u strahu mladih od dalje erozije obrazovnog sistema, pojačanoj državnoj represiji i sve težim uslovima studiranja.
Španija: Dvostruki revolt u Madridu zbog stambene krize i nesreće
U Madridu se protestni talas odvijao na dva kolosjeka, okupljajući hiljade nezadovoljnih građana na ključnim gradskim trgovima.
Veliki broj demonstranata i mladih nedjeljama kampuje i protestuje na trgu Puerta del Sol, zahtijevajući hitnu reakciju vlasti protiv podivljalih cijena zakupa stanova i spekulacija na tržištu nekretnina.
Atmosfera se dodatno usijala nakon tragične željezničke nesreće u blizini grada Urda, u kojoj je poginulo najmanje 69 osoba, dok je više od 170 povrijeđeno. Zvanični bilans stradalih još uvijek nije konačan jer spasioci i forenzički timovi i dalje pretražuju potpunosti smrskane olupine vagona, dok se tačan broj žrtava i identifikacija vrše putem DNK analize zbog teških oštećenja tijela.
Gnjevni građani izašli su na ulice tražeći hitne ostavke odgovornih funkcionera, istragu o propustima u infrastrukturi i potpunu odgovornost nadležnih institucija, jer je ovo treća željeznička tragedija od 2013.
Protesti su povremeno prerastali u žestoke okršaje u kojima su demonstranti policiju zasuli flašama i signalnim bakljama, na šta su jedinice za razbijanje demonstracija odgovorile ispaljivanjem suzavca i potiskivanjem mase.
Italija: Generalni štrajk i 100.000 ljudi na ulicama Rima
Rim je bio poprište masovnih demonstracija u okviru generalnog štrajka koji je obuhvatio više od 40 italijanskih gradova.
Na ulicama Rima okupilo se preko 100.000 ljudi. Ulični sukobi su eskalirali kada su radikalnije grupe demonstranata pokušale da probiju policijske blokade i krenu prema zgradi parlamenta i parku Cirkus Maksimus. U okršajima sa policijom letjeli su Molotovljevi kokteli, flaše, pirotehnika i kamenice, dok su snage bezbjednosti uzvratile vodenim topovima, suzavcem i masovnim privođenjem.
Razlozi za masovni bunt leže u dramatičnom skoku troškova života, padu kupovne moći građana, ali i oštrom protivljenju najavljenom povećanju vojnog budžeta na račun socijalnih izdataka.
Portugalija: Stambena kriza u Lisabonu i Portu
Hiljade građana Portugalija izašle su na ulice u Lisabonu i Portu u znak protesta protiv podivljalih cijena stanovanja, vrtoglavog rasta kirija i najavljenih izmjena zakona o zakupu koje olakšavaju postupak sudskih izvršitelja.
Nakon mirnih šetnji, demonstranti su postavili šatorska naselja na centralnim trgovima dva najveća grada. Ubrzo je uslijedila žestoka noćna akcija policijskih snaga za razbijanje demonstracija, koje su uz upotrebu palica i policijskih pasa nasilno uklonile blizu sto protestnih šatora.
U uličnim okršajima koji su uslijedili privedeno je 13 aktivista, dok su na desetine demonstranata i 13 policajaca povrijeđeni, od kojih je osmoro pripadnika policije zbog teških povreda prebačeno u bolnicu. Organizatori protesta i lokalni aktivisti osudili su policijsku brutalnost, poručujući da intervenisanje nad mladima koji traže krov nad glavom predstavlja „mračnu epizodu portugalske demokratije“.
Švajcarska: Gradski nemiri u Cirihu i Bazelu
ako važi za jednu od najstabilnijih evropskih zemalja, Švajcarsku je tokom protekle sedmice pogodio talas urbanog nezadovoljstva i violentnih uličnih protesta pod sloganom „Generacija Z rješava“.
U Cirihu i Bazelu izbili su teški nemiri u kojima su grupe demonstranata palile automobil, električne trotinete i barikade od kontejnera. Došlo je do žestokih sukoba u kojima su policajci zasuti kamenicama, flašama i pirotehnikom, pri čemu je povrijeđeno više pripadnika snaga bezbjednosti.
U Cirihu je zabilježen i incident u kojem je masa napala policijsku patrolu koja je pokušavala da pruži medicinsku pomoć teže povrijeđenom tinejdžeru. Policija je na nasilje i paljevine odgovorila upotrebom vodenih topova, suzavca i gumenih metaka kako bi potisnula i razbila protestne grupe.
Albanija: Studentski bunt i drakonske kazne vlade Edija Rame
Protesti u Albaniji, koji obilježavaju protekle nedjelje i prelili su se na prethodne dane, predstavljaju jedan od najvećih političkih izazova za vladu premijera Edija Rame.
Studenti i građani su ispred Ministarstva prosvjete i drugih institucija u Tirani palili baklje, bacali Molotovljeve koktele i kamenice, na šta je policija uzvraćala suzavcem i vodenim topovima. U žestokim okršajima povrijeđeno je najmanje 10 policajaca, preko 15 demonstranata, ali i dvoje novinara koji su se našli na liniji vatre tokom izvještavanja.
Vlada je odgovorila uvođenjem izuzetno oštrih zakonskih mjera. Za skrivanje identiteta tokom protesta propisane su novčane kazne koje idu i do 5.500 evra, a drakonske sankcije uvedene su i za lica koja ostanu na okupljanjima nakon što ona prerastu u nasilje.
Premijer Rama odbija zahtjeve za ostavkom i vanrednim izborima, dok demonstranti nastavljaju pritisak na ulicama.
Evropa u zanimljivim vremenima za istoriju
Dešavanja protekle sedmice u Evropi ogolila su duboku strukturnu krizu i nagomilani bijes koji se duže vrijeme kuvao ispod površine, a analiza aktuelnih dešavanja otkriva nekoliko ključnih pravaca.
Za razliku od klasičnih sindikalnih protesta koji su dominantno ekonomski orijentisani, sadašnji talas — u Njemačkoj, Belgiji i Albaniji — nose mlađe generacije, dok se u Poljskoj bunt prelio na ustavno-pravni teren. Građani iskazuju duboko nepovjerenje u tradicionalne političke i pravosudne strukture, tražeći korjenite promjene u vođenju države.
Istovremeno, visoka inflacija, troškovi stanovanja u urbanim centrima (što je naročito vidljivo u Portugalu i Španiji) i pad realnog standarda života sveli su socijalnu toleranciju građana na minimum. U Njemačkoj, Francuskoj i Italiji ekonomska nesigurnost direktno se preliva u radikalne oblike protesta i sukobe sa državnim aparatom.
Na sve to, državni aparati širom Evrope reaguju pojačanim represivnim modelom — od masovnih hapšenja stotina ljudi u Njemačkoj i Francuskoj, intervencija vodenim topovima u Briselu i Rimu, do opsadnog stanja ispred institucija u Varšavi i drakonskih novčanih kazni u Albaniji. Preusmjeravanje javnih sredstava ka vojnim izdacima, praćeno mjerama štednje u javnom sektoru, stvara zapaljivu smjesu koja prijeti daljom radikalizacijom uličnih sukoba.
