Kraljevska švedska akademija nauka donijela je odluku da se prestižno priznanje dodijeli francuskom i japanskom naučniku za revolucionarni doprinos u oblasti asimetrične sinteze i proučavanju molekularnih preslikavanja.
Nobelova nagrada za hemiju za 2026. godinu dodijeljena je Anriju B. Kaganu i Kensu Soaiju za epohalna otkrića u oblasti organske hemije. Kako je saopšteno iz Odbora za dodjelu nagrada u Stokholmu, dvojica vrsnih naučnika nagrađena su „za otkriće nelinearnih efekata i autokatalize u asimetričnoj sintezi“.
Ovo veliko priznanje još jednom je skrenulo pažnju javnosti na fundamentalnu važnost načina na koji hemija stvara molekularne „ogledalske slike“, što je od presudnog značaja za savremenu farmaciju, razvoj lijekova i napredne materijale.
Kako hemija bira ogledalo?
Mnogi molekuli u prirodi, baš kao i ljudske ruke, postoje u dvije verzije koje se međusobno odnose kao predmet i njegov odraz u ogledalu — taj fenomen u hemiji nazivamo kiralnošću. Iako imaju potpuno isti hemijski sastav, ove strukture mogu imati drastično različita biološka dejstva. Jedan „ogledalski oblik“ nekog lijeka može biti spasonosan, dok drugi može biti potpuno neefikasan ili čak toksičan.
Upravo su Anri Kagan i Kenso Soai svojim decenijskim radom pomogli nauci da riješi ovaj ključni izazov. Anri Kagan, ugledni francuski hemičar, svojim pionirskim radom udario je temelje modernoj asimetričnoj katalizi, omogućivši naučnicima da sa nevjerovatnom preciznošću usmjere hemijske reakcije da stvaraju željeni „ogledalski oblik“ molekula. Nadovezujući se na te osnove, Kenso Soai, istaknuti japanski naučnik, došao je do zapanjujućeg otkrića fenomena autokatalize i nelinearnih efekata (poznatih i kao Soaijeva reakcija), gdje sam molekul podstiče stvaranje sopstvenih identičnih kopija uz golemu pojačanu asimetriju.
Značaj za budućnost medicine i industrije
Iz Kraljevske švedske akademije poručili su da su radovi ovog dvojca „natjerali hemiju da bira ogledalo sa dosad neviđenom preciznošću“.
Zahvaljujući njihovim otkrićima, farmaceutska industrija danas može znatno brže, čistije i ekonomičnije da sintetizuje čiste enantiomere, čime se otvaraju vrata za bezbjednije lijekove, napredne katalizatore i dublje razumijevanje nastanka same biološke homohiralnosti na Zemlji.
Dodjelom ovogodišnjeg priznanja Kaganu i Soaiju, Komitet je još jednom naglasio neraskidivu vezu između temeljnih teorijskih istraživanja i njihove praktične primjene koja mijenja svijet.
Sljedeće predstavljanje laureata je već sutra, četvrtak, 8. oktobra 2026. godine, sa početkom u 13:00 časova, kada će Švedska akademija saopštiti dobitnika Nobelove nagrade za književnost.
