Četrdeset četvoro mještana zetskog naselja Botun podnijelo je zvaničnu tužbu protiv države Crne Gore, kojom na ime odštete potražuju ukupno 1,1 milion eura. Glavni razlog za ovaj pravni korak jeste višedecenijsko zanemarivanje i ugrožavanje osnovnog prava na život i zdravlje, usljed teškog zagađenja životne sredine u ovom dijelu Zete.
Finansijska kompenzacija i zahtjevi mještana
Kako je potvrđeno iz pravnih izvora, tužba je predata krajem septembra (tačnije 30. septembra). Njom je obuhvaćeno 44 mještana Botuna koji pred sudom traže pravdu i finansijsku kompenzaciju zbog dugogodišnjeg ignorisanja ekoloških problema sa kojima se suočavaju.
Svaki od 44 tužioca traži pojedinačnu naknadu štete u iznosu od 25.000 eura, čime ukupan zbir dostiže cifru od 1,1 milion eura.
Mještani u tužbi ističu da je država svojim nečinjenjem i ignorisanjem ekoloških standarda direktno ugrozila njihov opstanak, te da se kroz sudski postupak najprije mora utvrditi povreda njihovih osnovnih ljudskih prava, a tek potom obezbijediti adekvatna naknada štete nastale zbog višegodišnje izloženosti toksičnim materijama i zagađenju.
Izjava advokata Danila Vujanovića o pravnim osnovama i opasnostima po život
Zastupnik mještana, advokat Danilo Vujanović, istakao je da država decenijama unazad raspolaže saznanjima o problemima u Botunu, ali da nikada nije preduzela adekvatne korake kako bi zaštitila stanovništvo:
„Mještani su tužili državu tražeći naknadu štete najprije utvrđenjem da su povrijeđena njihova ljudska prava, a onda i naknadu štete zbog povrede koja je nastupila zbog zagađene životne sredine. Kroz praksu Evropskog suda za ljudska prava i Komiteta ljudskih prava Ujedinjenih nacija kada je životna sredina toliko intenzivno zagađena postoje nesumnjivi naučni dokazi da može dovesti do zdravstvenih problema i prijevremene smrti, onda ne govorimo samo o pravu na životnu sredinu već i o pravu na život. Svi koje zastupam su rođeni u Botunu i cijeli život su izloženi velikom stepenu zagađenja. Oni su ukupno tražili 1,1 milion eura, što je 25.000 eura po čovjeku“, rekao je Vujanović.
Učinak KAP-a i opasnosti crvenog mulja
Govoreći o konkretnim uzrocima zagađenja, advokat Vujanović je ukazao na istorijat i katastrofalne posljedice rada Kombinata aluminijuma Podgorica (KAP) koji je od 1971. godine 2004. godine aktivno prerađivao boksit:
„Tokom tog perioda proizveo je više od 7,5 miliona kubika crvenog mulja. Umjesto da se on sistematski i bezbjedno odlaže samo se nasumično bacao u dubokim bazenima. Radi se o dva bazena koji su duboki između 15 i 20 metara od kojih jedan nema nikakvu izolaciju, a drugi tanki sloj plastike za koju se ne zna u kakvom je stanju. Crveni mulj je infiltrirao podzemne vode zbog čega voda u Botunu ima prekoračene maksimalne dozvoljene količine najopasnijih supstanci – od cijanida, piralena, hroma, florida… Sve ono što je Međunarodna agencija za istraživanje raka označila kao prvoklasne kancerogene supstance za koje tvrde da usljed velike izloženosti kod čovjeka izazivaju kancer“, kazao je Vujanović.
Decenije ekoloških pritisaka i ignorisanja
Botun već dugi niz godina predstavlja jednu od najugroženijih ekoloških tačaka u Crnoj Gori. Mještani se kontinuirano bore sa posljedicama blizine industrijskih postrojenja, otpadnih voda i čuvenih bazena crvenog mulja, kao i najavama i planovima za izgradnju kolektora.
Lokalno stanovništvo godinama unazad upozorava da su im zdravlje i kvalitet života dovedeni do krajnjih granica izdržljivosti, naglašavajući da nadležne institucije godinama okreću glavu na njihove apele. Zbog izostanka konkretne reakcije države da sanira višedecenijske ekološke probleme i zaštiti stanovništvo Zete, mještani su bili prinuđeni da pravdu potraže pred sudom, otvarajući jedno od najvažnijih pitanja odgovornosti države za zaštitu životne sredine i ljudskih prava.
