Ukrajinski milijarder Vadim Vladislavovič Novinski dobio je državljanstvo Republike Srbije, a odluka o njegovom prijemu zvanično je objavljena u „Službenom glasniku“. Ovu odluku donijela je Vlada Srbije na sjednici održanoj 24. septembra, primjenom zakonske mogućnosti o prijemu stranaca u državljanstvo po skraćenom postupku, ukoliko je to u posebnom interesu države, mada zvanični državni organi do sada nisu javno saopštili konkretne razloge ni eventualne investicione planove koji stoje iza ovog akta.
Porijeklo, obrazovanje i uspon devedesetih
Vadim Vladislavovič Novinski rođen je 3. juna 1963. godine u mjestu Staraja Rusa u Rusiji, u jermenskoj porodici. Formalno obrazovanje stekao je u Sovjetskom Savezu, gdje je 1985. godine diplomirao na Lenjingradskoj akademiji civilnog vazduhoplovstva, usmjerivši se na sisteme upravljanja u inženjerstvu, a jedno vrijeme je radio i kao inženjer i kontrolor letjenja. Svoj ogroman kapital i status oligarha počeo je da stiče tokom burnih devedesetih godina XX vijeka, u periodu raspada Sovjetskog Saveza i tranzicionih privatizacija.
Poslovni uspon započeo je sredinom devedesetih kroz saradnju sa ruskim naftnim gigantom „Lukoilom“, unutar kojeg je sa partnerima razvijao mrežu naftnih derivata i distributivnih kompanija u sjeverozapadnom regionu Rusije. Stečeni kapital iz tog perioda poslužio mu je kao temelj za preseljenje u Ukrajinu 1996. godine, gdje je počeo da kupuje preduzeća u sektoru metalurgije i teške industrije, da bi kasnije u potpunosti integrisao svoj život u toj zemlji, te je 2012. godine zvanično zamijenio rusko državljanstvo ukrajinskim.
Prema aktuelnim podacima magazina Forbes, njegovo materijalno stanje se procjenjuje na oko 1,2 milijarde dolara, čime se pozicionira među najbogatije ljude svijeta i svrstava se u uži krug ukrajinskih milijardera na globalnoj Forbsovoj listi.
Poslovna imperija i prelazak imovine u trust
U poslovnim krugovima prepoznat je kao osnivač „Smart Holdinga“ i dugogodišnji partner Rinata Ahmetova u rudarsko-metalurškoj grupaciji „Metinvest“, u kojoj je njegova kompanija držala značajan vlasnički udeo. Njegovi poslovni interesi obuhvatali su i brodogradnju, poljoprivredu i nekretnine, a krajem 2022. godine saopštio je da je svu svoju imovinu prenio u trust.
Politika, odnosi sa vlastima i humanitarni rad
Političku karijeru gradio je od 2013. do 2022. godine kao poslanik u ukrajinskom parlamentu, najprije unutar frakcije „Partije regiona“, a potom i u „Opozicionom bloku“. U početnom periodu dolaska Volodimira Zelenskog na vlast, odnosi između političkog vrha i krupnog kapitala imali su pragmatičnu notu, pa su u javnim nastupima i parlamentarnim debatama zabilježeni i trenuci konstruktivnog dijaloga i korektne saradnje oko određenih zakonodavnih inicijativa i privrednih pitanja, jer je Novinski u tom trenutku nastojao da se pozicionira kao umjereni politički akter i zaštitnik radnih mjesta u industrijskim regionima. Međutim, kako su se geopolitičke okolnosti zaoštravale, taj odnos je prešao u otvoreno razilaženje i sukob.
Pored politike i biznisa, Novinski je u javnosti bio prepoznat i po brojnim humanitarnim aktivnostima – tokom perioda pandemije kovida izdvojio je značajna finansijska sredstva za nabavku medicinske opreme, testova i zaštitnih sredstava za bolnice širom Ukrajine. Takođe, nakon izbijanja sukoba javno je osudio rusku vojnu akciju u Ukrajini, a u trenucima kada su energetska infrastruktura i gradovi bili izloženi teškim razaranjima, donirao je brojne elektrogeneratore kako bi stanovništvo i kritične službe imale struju i grijanje.
Crkvena pitanja i otvaranje frontova na dvije strane
Uprkos tome, ubrzo se našao u nezavidnom položaju i na udaru sa dvije strane. Sa jedne strane, ruske vlasti su ga uvrstile na listu sankcija zbog njegovih političkih stavova i pomoći ukrajinskom društvu, dok su ga sa druge strane ukrajinske vlasti pod vođstvom predsjednika Volodimira Zelenskog optužile za navodnu posrednu pomoć Rusiji i ugrožavanje državnih interesa. Te optužbe su dodatno dobile na težini zbog njegovih dubokih veza sa crkvom – dugogodišnji je finansijer i istaknuti ktitor, a 2020. godine rukopoložen je i u čin protođakona kanonske Ukrajinske pravoslavne crkve (UPC).
Upravo su te crkvene veze postale ključni izvor njegovih problema sa državnim aparatima u Kijevu, koji su sumnjičili UPC da održava bliske duhovne veze sa Moskvom, dok je Novinski branio njen položaj protiveći se državnim pritiscima. Sukob u ukrajinskom društvu dodatno se zakomplikovao i državnim nastojanjima da se učvrsti međunarodno priznata, ali od Moskve potpuno nezavisna Pravoslavna crkva Ukrajine (PCU), čije je formiranje i jačanje produbilo vjerske i političke podjele u zemlji.
Nakon početka rata i pritisaka, Novinski je podnio ostavku na poslanički mandat i napustio zemlju. Vlasti u Kijevu su ga u decembru 2022. godine stavile na listu ličnih sankcija, da bi državni istražni organi potom pokrenuli postupke tereteći ga za navodnu veleizdaju, širenje vjerske mržnje i promovisanje proruskih narativa, kao i za poreske utaje, dok je on u više navrata odlučno odbacivao sve optužbe, ističući da su one politički i vjerski motivisane. Iako je osuđivao invaziju Rusije na Ukrajinu, u Ukrajini je optužen za izdaju.
Veze sa regionom i srpsko državljanstvo
Pored poslovnih i političkih aktivnosti u istočnoj Evropi, istraživanja medija ranije su ukazivala da je Novinski održavao i boravišne veze sa zemljama regiona, uključujući Hrvatsku, gdje je registrovao imovinu. Dolazak Vadima Novinskog na listu državljana Srbije kroz diskrecioni i ubrzani vladin postupak predstavlja još jedan u niz slučajeva u kojima su istaknuti strani državljani sa složenim pravnim i političkim statusom u matičnim zemljama dobili srpske putne isprave
