Turistička slika jugoistočne Evrope prolazi kroz jednu od najzanimljivijih transformacija u posljednjoj deceniji. Dok su nekadašnje vodeće destinacije primorane da se bore sa posljedicama drastičnog skoka cijena i zasićenjem infrastrukture, manje razvijena tržišta i kontinentalne zemlje beleže rekordne stope rasta. Ljetnja sezona jasnije nego ikada prije pokazuje da su putnici postali izuzetno osjetljivi na odnos cijene i kvaliteta, ali i da traže autentična iskustva izvan klasičnog masovnog turizma.
Hrvatska i dalje drži poziciju lidera po ukupnim prihodima i broju noćenja na Jadranu, ali se suočava sa sve glasnijim kritikama gostiju zbog visokih cijena smještaja i vanpansionske potrošnje. Tradicionalno dominantna jadranska obala uspjela je privući goste visoke platežne moći, ali je u srednjem segmentu primjetno usporavanje rasta. S druge strane, Slovenija se pokazala kao najstabilniji i najodrživiji model regionalnog turizma. Orijentacijom na ekološki turizam, luksuzni odmor u prirodi i vrhunsku gastronomiju, Slovenija privlači goste tokom čitave godine, čime je izbjegla sezonski pritisak kakav muči njene južne komšije.
Crna Gora ostaje jedan od ključnih aktera na Jadranu, spajajući luksuzni nautički turizam sa sve popularnijim ponudama na sjeveru zemlje, iako se bori sa saobraćajnim gužvama i rastom cijena. Istovremeno, najveći pobjednik primorskog turizma u regionu nezaustavljivo postaje Albanija, koja iz godine u godinu bilježi trocifrene stope rasta i privlači milione stranih posjetilaca. Pristupačne cijene, intenzivna ulaganja u modernu infrastrukturu i velika promotivna kampanja na zapadnim tržištima pozicionirali su albansku obalu kao direktnu i mnogo povoljniju alternativu klasičnim mediteranskim destinacijama.
Kontinentalni turizam u Bosni i Hercegovini, Srbiji i Sjevernoj Makedoniji istovremeno doživljava pravi procvat. Bosna i Hercegovina bilježi konstantan rast zahvaljujući spoju kulturno-historijskog turizma u Sarajevu i Mostaru, te sve popularnijem avanturističkom i vjerskom turizmu. Srbija jača poziciju kroz organizaciju velikih manifestacija, City Break ponudu Beograda i Novog Sada, te ekspanziju banjskog i planinskog turizma. Sjeverna Makedonija se dokazala kao izuzetan izbor za ljubitelje jezerskog turizma u Ohridu i gastronomske ponude, privlačeći sve veći broj tranzitnih gostiju i turista iz centralne Evrope.
Crna Gora
Dobra strana crnogorskog turizma jeste jedinstvena geografska pristupačnost i spoj obale i planina na malom prostoru, što omogućava razvoj i nautičkog i avanturističkog turizma. Boka Kotorska i luksuzni rizorti privlače goste visoke platežne moći, dok nacionalni parkovi beleže sve veću popularnost među ljubiteljima prirode.
Loše po crnogorski turizam su uska grla saobraćajne infrastrukture duž obale, pretjerana urbanizacija i sezonski pritisak na komunalne sisteme, uz primjetan trend usporavanja potražnje u srednjem segmentu smještaja usljed rasta cijena.
Zadovoljstvo sezonom u Crnoj Gori je umjereno i podijeljeno. Dok su u sektoru luksuznog turizma i na sjeveru izuzetno zadovoljni popunjenošću i finansijskim rezultatima, privatni izdavaoci smještaja na primorju i ugostitelji izražavaju umjereno nezadovoljstvo zbog kraćeg boravka gostiju i slabije vanpansionske potrošnje usljed visokih cijena.
Na crnogorskom primorju ovog ljeta boravio je finski vozač Formule 1 Valteri Botas, koji je sa svojom partnerkom biciklistkinjom Tifani Kromvel aktivno istraživao Boku Kotorsku i Durmitor. Obale Crne Gore ponovo je posjetio i legendarni košarkaš Medžik Džonson, koji je svojom superjahtom obilazio Porto Montenegro i Lušticu Bay, dok je Novak Đoković dio svog ljetnjeg odmora i priprema tradicionalno proveo u Portonovom i na Luštici.
Slovenija
Besprekorno uspostavljen model održivog razvoja i visok nivo infrastrukture, čine dobru stranu slovenačkog turizma. Slovenija prednjači u eko-turizmu, luksuznim wellness i spa centrima, te aktivnom odmoru u prirodi, što joj omogućava visoku popunjenost kapaciteta tokom sve četiri sezone.
Ograničeni kapaciteti i visoke cijene koje ovu destinaciju čine manje dostupnom prosječnom regionalnom turisti, uz izraženu potrebu za dodatnim radnicima u servisu i ugostiteljstvu, predstavljaju manje lijepu stranu slovenačkog turizma.
Turistički radnici i državne institucije ističu zadovoljstvo stabilnim prilivom gostiju, visokim prihodima i činjenicom da su uspješno izbjegli negativne efekte masovnog i prekomjernog turizma.
U Sloveniji je ovog ljeta boravio proslavljeni američki glumac Mičel Mulani, koji je istraživao Bled i ljubljansku gastronomsku scenu. Najveće sportske zvijezde zemlje Luka Dončić i Tadej Pogačar proveli su dio pauze u domovini, privlačeći veliku pažnju medija i obožavalaca na Bledu i slovenačkim Alpima.
Hrvatska
Prednost hrvatskog turizma je izuzetna prirodna ljepota obale, vrhunsko brendiranje na globalnom tržištu i razvijen nautički turizam. Zbog blizine zapadnoevropskih tržišta i bogatog kulturno-historijskog naslijeđa, Hrvatska i dalje ostaje prvi izbor za milione stranih turista.
Penaglašeno usmjeravanje na ljetnje mjesece i nagli skok cijena su loše strane, izazivaju nezadovoljstvo i tihi bojkot tradicionalnih gostiju, dok preopterećenost obalske infrastrukture stvara velike gužve u špicu sezone.
Iako su ukupni finansijski prihod i iznajmljivanje u luksuznom sektoru ispunili očekivanja, u sektoru porodičnog smještaja i ugostiteljstva vlada blago nezadovoljstvo zbog manje popunjenosti u julu i smanjenja potrošnje po gostu.
Hrvatsku obalu i ove sezone posjetio je holivudski glumac Bred Pit, koji je uočen na hrvatskim ostrvima tokom tajnog odmora, dok je muzička zvijezda Ed Širan boravio na primorju uoči i nakon svog velikog koncerta. Pored njih, na dalmatinskim ostrvima i oko Dubrovnika krstario je poznati američki podkaster Džo Rogan, kao i nekadašnji fudbaler Dejvid Bekam sa suprugom Viktorijom Bekam, koji su nastavili tradiciju ljetovanja na Jadranu.
Bosna i Hercegovina
Spoj jedinstvenog kulturno-istorijskog naslijeđa, izuzetne gastronomske ponude i netaknute prirode. su dobra strana ponude. Gradovi poput Sarajeva i Mostara beleže odlične rezultate, dok rijeke i planine privlače sve veći broj ljubitelja avanturističkog turizma.
Slaba saobraćajna povezanost i infrastruktura, neuređen sistem promocije na nivou države, te činjenica da se gosti u prosjeku zadržavaju veoma kratko na jednoj lokaciji, su loša strana ponude.
U Bosni i Hercegovini je izuzetno veliko zadovoljstvo sezonom. Sektor je veoma zadovoljan povratkom i ekspanzijom dijaspora-turizma, značajnim rastom gostiju sa Bliskog istoka i iz EU, kao i rekordnim brojem posjeta ključnim kulturno-istorijskim i prirodnim atrakcijama.
Tokom ljetnjih mjeseci i Sarajevo Film Festivala u Bosni i Hercegovini boravio je čuveni glumac Danijel Bruk, kao i poznati režiser Aleksandar Payn, koji su dane provodili u Sarajevu. U isto vrijeme, fudbalske zvijezde poput Edina Džeka i Miralema Pjanića proveli su dio odmora na bosanskohercegovačkim planinama i u Sarajevu.Britanska glumica Emili Votson bila je među najzapaženijim gostima jer je predsjedavala žirijem takmičarskog programa za igrani film, a uručeno joj je i počasno Srce Sarajeva. Meksički glumac i producent Dijego Luna stigao je u Sarajevo gdje mu je uručeno počasno Srce Sarajeva za doprinos filmskoj umjetnosti. Proslavljeni američki glumac Vudi Harelson takođe je bio specijalni gost festivala i dobitnik počasnog Srca Sarajeva. Iranski oskarovac i reditelj Asgar Farhadi boravio je u Sarajevu kao dobitnik počasnog priznanja i gost festivalskih programa.
Srbija
Ono što Srbija pruža turistima je dinamičan gradski turizam sa bogatim noćnim životom i kulturnim manifestacijama, kao i konstantna ulaganja u banjski i planinski sektor. Beograd i Novi Sad privlače veliki broj stranih turista tokom čitave godine.
Mana je nedovoljno iskorišten potencijal seoskog turizma, slaba ulaganja u ekološku zaštitu rijeka i prirodnih lokaliteta, te visoku koncentraciju turističkog prometa samo na nekoliko vodećih lokacija.
U Srbiji je zadovoljstvo sezonom vrlo veliko. Turistički radnici izražavaju veliko zadovoljstvo konstantnim rastom domaćih i stranih gostiju, posebno ističući odlične finansijske rezultate u segmentu poslovnog i manifestacionog turizma u velikim gradovima.
U Srbiji je tokom ljeta boravio popularni pjevač Robi Vilijams, koji je provodio vrijeme u Beogradu povodom svojih muzičkih obaveza i privatnog odmora. Pored njega, glumac Miloš Biković i brojni gosti iz svijeta filma i muzike boravili su u prestonici i na Kopaoniku, dok su vodeći di-džejevi poput Karl Kosa i Blek Kofija boravili u Novom Sadu i Beogradu tokom ljetnje festivalske sezone. Na ovogodišnjem izdanju Nišville jazz festivala na Niškoj tvrđavi boravio je i nastupao niz istaknutih svjetskih i regionalnih muzičkih imena, među kojima su proslavljeni kubansko-američki saksofonista Pakito D’Rivera sa svojim triom, britanski esid-džez sastav Incognito, kao i članovi originalne postave The Amy Winehouse Band. Pored njih, u Nišu je boravila i disko grupa Boney M.
Sjeverna Makedonija
Autentična gastronomija, bogata istorija i pristupačne cijene su ono što privlači turiste. Ohridsko jezero i regionalni vinski putevi predstavljaju magnet za turiste koji traže mirniji odmor i vrhunski doživljaj po povoljnim uslovima.
Nedostatak makedonskog turizma jeste nedovoljna avio-povezanost sa ostatkom Evrope, ograničena promocija na udaljenim tržištima i nedostatak velikih hotelskih brendova koji bi privukli goste veće platežne moći.
Ugostitelji na Ohridu i u vinskim regijama zadovoljni su stabilnim brojem regionalnih i holandskih turista, ali priželjkuju snažnije mjere države u privlačenju znatno veće grupe gostiju visoke platežne moći.
Budućnost regionalnog turizma očigledno pripada onima koji uspiju da izbalansiraju ponudu, očuvaju prirodne resurse i ponude fer cijene. Tržište se nepovratno mijenja, a gosti više nego ikada cijene dobar odnos uloženog i dobijenog, što kontinentalnim zemljama i novim primorskim destinacijama daje istorijsku šansu za dalji razvoj.
U Sjevernoj Makedoniji ovog ljeta boravio je poznati violinista Nemanja Radulović, koji je nastupao i odmarao u Ohridu tokom ljetnjeg festivala. Pored njega, makedonski fudbalski as Goran Pandev i brojni regionalni muzičari boravili su na Ohridskom jezeru i u Skoplju tokom ljetnjih manifestacija.
Albanija
Ono što privlači turiste albanskom tržištu su izuzetno pristupačne cijene, spektakularne pješčane plaže na južnoj obali i ogroman investicioni zamah u nove hotelske komplekse. Albanija se pozicionirala kao najatraktivniji omjer uloženo-dobijeno na čitavom Mediteranu.
Nedostatak ponude ogleda se u komunalnoj infrastrukturi koja ne prati uvek brzinu gradnje, povremenim problemima sa vodosnadijevanjem i saobraćajnim čepovima, kao i u variranju kvaliteta usluge usljed nedostatka obučenog kadra.
Zadovoljstvo sezonom u Albaniji je na rekordno visokom nivou. Lokalni privrednici i vlasti otvoreno govore o istorijskoj sezoni, prezadovoljni velikim rastom broja stranih posjetilaca, masovnim bukingom i snažnim prilivom stranih investicija u turistički sektor.
Najveća zvijezda koja je ljetovala u Albaniji ponovo je bila pop pjevačica Dua Lipa, koja je sa porodicom i partnerom provela nedjelje na albanskoj rivijeri u Ksamilu i Dermiju. Albansku obalu posjetila je i pjevačica Rita Ora, dok su svjetski poznati di-džejevi poput Damijana Lazarusa boravili na primorju nastupajući na festivalskim scenama duž obale.
