Stari most u Mostaru, jedno od najprepoznatljivijih djela osmanske arhitekture na Balkanu, srušen je 9. novembra 1993. godine, tokom rata u Bosni i Hercegovini. Nakon višednevnog granatiranja, kameni luk koji je više od četiri vijeka povezivao obale Neretve srušio se u rijeku, ostavljajući iza sebe prizor koji je postao jedan od simbola ratnog razaranja.
Na današnji dan navršavaju se 33 godine od rušenja Starog mosta, građevine koja je predstavljala mnogo više od mosta – bila je simbol Mostara, njegovog istorijskog nasljeđa i zajedničkog života ljudi na obalama Neretve.
Stari most izgrađen je 1566. godine, prema nacrtima osmanskog arhitekte Mimara Hajrudina, po nalogu sultana Sulejmana Veličanstvenog. U trenutku rušenja bio je star 427 godina.
Most je 9. novembra 1993. godine srušen nakon intenzivnog granatiranja Hrvatskog vijeća obrane (HVO). Prema sudski utvrđenim činjenicama, tenk HVO-a gađao je most 8. novembra, a njegovo rušenje dogodilo se narednog dana, između 10.15 i 10.30 časova. Vrijeme 10.16 časova navodi se kao trenutak njegovog pada u Neretvu.
Uništenje Starog mosta izazvalo je snažne reakcije međunarodne javnosti. Njegovo rušenje postalo je simbol uništavanja kulturnog nasljeđa tokom ratnih sukoba.
Skok bez aplauza u znak sjećanja
U znak sjećanja na rušenje Starog mosta, i ove godine upriličen je tradicionalni skok bez aplauza. Tačno u 10 časova i 16 minuta, uz zvuk sirene koja je tokom rata označavala opštu opasnost, u Neretvu je skočio Ahmed Sejdović – Rambo, član Kluba skakača u vodu „Mostari“.
Nakon skoka, građani su bacili cvijeće u Neretvu, odajući počast sjećanju na most koji je prije 33 godine srušen u isto vrijeme. Ovaj simbolični čin još jednom je podsjetio na tragediju koja je obilježila istoriju Mostara.
Most je obnovljen, ali podjele nijesu nestale
Stari most obnovljen je uz međunarodnu podršku, a svečano otvorenje održano je 23. jula 2004. godine. U julu 2005. godine, zajedno sa starom gradskom jezgrom Mostara, upisan je na UNESCO-ovu Listu svjetske baštine.
Ipak, obnova mosta nije značila i nestanak svih podjela koje su ratne godine ostavile među ljudima.
O tome svjedoči i Alija Behram, tadašnji dopisnik „Oslobođenja“, koji je govorio o tome da postoje ljudi koji ni nakon obnove nijesu prešli na Stari most.
„Još uvijek ima onih koji poslije rušenja nikad nisu došli na obnovljeni most i koji se ne raduju ovom mostu“.
Ova izjava podsjeća da obnova jednog od najljepših mostova na Balkanu nije automatski značila i obnovu povjerenja među ljudima. I danas postoje oni koji žive na jednoj strani grada, a na obnovljeni most nikada nijesu kročili.
Stari most ponovo spaja dvije obale Neretve, ali ostaje bolno pitanje koliko je još potrebno da ponovo, u punom smislu te riječi, spoji i ljude.
Kameni luk je obnovljen. Sjećanje na njegovo rušenje ostaje.
