Iako je decenijama dominantna narativa ulaganje u tehničke nauke izjednačavala s jedinim sigurnim putem ka uspjehu, u samom vrhu globalne IT industrije dolazi do tihog, ali temeljnog preokreta. Razvoj generativne vještačke inteligencije (AI) i automatizacija rutinskog pisanja koda potisnuli su čistu tehničku izvedbu u drugi plan, a u prvi plan izbacili prepoznavanje humanog konteksta, etike i kritičkog razmišljanja. Tehnološke kompanije više ne traže samo inženjere koji pišu besprekoran kod, već stručnjake koji razumiju društvene posljedice tehnologije i načine na koje ljudi zaista žive i komuniciraju.
Uloga stručnjaka za etiku i sociologa postala je presudna pri definisanju etičkih okvira AI modela. Ona nema moralnu platformu u borbi protiv rasnih ili rodnih pristrasnosti u podacima, te sprječavanju zloupotreba i manipulacija. Uporedo s tim, antropolozi i psiholozi čine okosnicu UX (User Experience) istraživanja. Oni sprovode kvalitativne analize kako bi razumjeli dubinske potrebe, emocije i kulturološke navike korisnika prije nego što se uopšte napiše prva linija koda.
S druge strane, lingvisti su postali ključni arhitekti velikih jezičkih modela (LLM), optimizujući komunikaciju između čovjeka i mašine. Politikolozi i eksperti za komunikacije pomažu u upravljanju kompleksnim društvenim uticajima koje nove tehnologije donose na globalnom nivou.
Nagli razvoj AI sistema pokrenuo je i širu debatu o transformaciji obrazovnog sistema i prirodi rada u 21. vijeku. Istoričarka i profesorka Dubravka Stojanović u javnim istupanjima naglašava da će u eri vještačke inteligencije biti ključni upravno filozofi, istoričari, sociolozi i drugi stručnjaci iz humanističkih i društvenih disciplina. Ona ističe da algoritmi i vještačka inteligencija ne mogu zamijeniti ove profile jer mašine ne umeju same da „misle“ niti da postavljaju suštinska pitanja, za šta je neophodno široko obrazovanje koje algoritmima tek treba da zada zadatak.
Profesorka Stojanović objašnjava da je uloga savremenog obrazovanja iz korijena promijenjena. Činjenice više nema smisla učiti napamet jer su one trenutno dostupne na internetu na samo jedan klik, već je ključno naučiti kako te činjenice razumjeti, kritički ih obraditi i od njih graditi održiv svijet. Upravo u toj sposobnosti kontekstualizacije, duboke kritičke analize i razumijevanja uzročno-posljedičnih veza leži budućnost ljudskog obrazovanja i nezamjenjivost humanistike pred naletom algoritama.
Iako algoritmi mogu efikasno obraditi ogromne količine podataka i generisati brze odgovore, oni ne posjeduju empatiju, etičku procjenu, niti osjećaj za suptilne nijanse ljudskog iskustva. Puko posjedovanje tehnoloških alata bez razumijevanja društva u kojem se oni primjenjuju stvara procep koji u konačnici šteti i samim proizvodima. Upravo zato, spajanje napredne tehnološke snage sa širinom društvenih i humanističkih nauka postaje ključni uslov za kreiranje pametnih alata koji zaista služe čovjeku, umjesto da ga potiskuju.
