Poglavlje 12 privremeno zatvoreno, ali Brisel donosi stroga pravila za hranu, veterinu i kontrolu granica
Privremenim zatvaranjem Poglavlja 12 (Bezbjednost hrane, veterinarska i fitosanitarna politika) i Poglavlja 1 (Sloboda kretanja robe) na Međuvladinoj konferenciji u Briselu, održanoj 6. novembra 2026. godine, Crna Gora je napravila značajan iskorak na putu ka punopravnom članstvu u Evropskoj uniji. Time je ukupan broj privremeno zatvorenih poglavlja porastao na 23 od ukupno 33.
Dokument Zajedničke pozicije EU (AD 88/26) potvrđuje da je Brisel prihvatio zahtjeve Crne Gore za određene prelazne periode. Ipak, ti ustupci dolaze uz jasne uslove, rigorozna ograničenja i precizno definisane obaveze koje država mora ispuniti do pristupanja i tokom definisanih prelaznih rokova.
Prerada hrane
Prelazni režim odobren je za ograničen broj postojećih objekata u sektorima mesa, mlijeka, ribe i jaja koji na dan pristupanja EU neće u potpunosti ispunjavati sve strukturne standarde Unije. Odobreni prelazni period traje do 31. avgusta 2030. godine.
Evropska komisija će blagovremeno objaviti tačan spisak privremeno izuzetih objekata sa nazivima i adresama, jer rad bez potpunog ispunjavanja EU uslova neće biti omogućen po automatici. Proizvodi iz ovih objekata moći će da se plasiraju isključivo na tržište Crne Gore ili u treće zemlje, u skladu sa propisima EU, dok izvoz na jedinstveno tržište EU neće biti dozvoljen.
Ovi proizvodi moraju nositi posebnu zdravstvenu ili identifikacionu oznaku, jasnije razdvojenu od one koja se stavlja na proizvode usklađene sa standardima EU.
Crna Gora ima obavezu dostavljanja polugodišnjih izvještaja o napretku za svaki pojedinačni objekt, a svi objekti koji na dan pristupanja ne budu dio odobrenog programa, kao i oni koji ne otklone nedostatke do 31. avgusta 2030. godine, moraće da obustave rad.
Poseban režim za sirovo mlijeko do kraja 2030. godine
Za primanje i preradu sirovog mlijeka koje ne zadovoljava higijenske standarde propisane Uredbom EU 853/2004, odobren je prelazni rok do 31. decembra 2030. godine.
| Segment pravila | Propisani uslovi i obaveze |
| Separacija u lancu | Potpuno odvajanje standardnog i nestandardnog mlijeka od gazdinstva do gotovog proizvoda (posebne rute sakupljanja, skladištenje, proizvodne serije i pakovanje). |
| Obavezna prerada | Termička obrada na najmanje 71,7 °C u trajanju od 15 sekundi (ili drugi postupak jednake bezbjednosti). |
| Plasman proizvoda | Proizvodi iz nestandardnog mlijeka smiju se prodavati samo u Crnoj Gori ili izvoziti u treće zemlje, uz obaveznu posebnu identifikacionu oznaku. |
| Izvještavanje EU | Nadležni organi moraju sprovoditi nenajavljene kontrole i laboratorijske analize. Izvještaji se dostavljaju Komisiji do 31. decembra 2028. i 31. decembra 2029. godine. |
Sticanje zvaničnog statusa gazdinstava i stada slobodnih od goveđe tuberkuloze i bruceloze predstavlja bezuslovni preduslov za stavljanje sirovog mlijeka na tržište. Ovaj uslov ne može biti zamijenjen prelaznim periodima ili tradicionalnim praksama.
Upravljanje nusproizvodima životinjskog porijekla
U skladu sa ažuriranim Planom upravljanja nusproizvodima životinjskog porijekla iz aprila 2026. godine, Crna Gora mora uspostaviti bezbjedan sistem sakupljanja i zbrinjavanja do dana pristupanja EU. To podrazumijeva obaveznu izgradnju stočnih grobalja, sabirnih centara i organizovanje transporta u susjedne zemlje.
Izgradnja namjenskog postrojenja za preradu određenih kategorija nusproizvoda mora se okončati najkasnije do 1. januara 2031. godine. Od pristupanja EU pa sve do februara 2031. godine, Crna Gora će morati najmanje dva puta godišnje dostavljati izvještaje o napretku u izgradnji ovog postrojenja.
Šest graničnih kontrolnih punktova mora biti spremno
Na sam dan pristupanja Uniji, šest graničnih kontrolnih punktova moraju biti u potpunosti opremljeni i operativni prema EU standardima: Aerodrom Golubovci, Božaj, Luka Bar, Kula, Dobrakovo i Ilino Brdo.
Na ovim tačkama obavezna je primjena evropskog sistema TRACES za praćenje i kontrolu trgovine životinjama i proizvodima životinjskog porijekla.
Poseban fokus biće stavljen na punkt za žive životinje, gdje će se sprovoditi kontrole dobrobiti životinja. Prvi izvještaji o dinamici izgradnje i opremanja dostavljaju se u julu i decembru 2027. godine.
Jačanje laboratorijskih i administrativnih kapaciteta
Da bi sistem službenih kontrola funkcionisao besprekorno, planirano je značajno proširenje stručnog kadra i mreže referentnih laboratorija.
Prema revidiranom planu Uprave za bezbjednost hrane, veterinu i fitosanitarne poslove, do 2030. godine zaposliće se ukupno 147 novih službenika. Predviđeno je zapošljavanje 26 službenika tokom 2026. godine, 31 tokom 2027. godine, te po 30 službenika godišnje u naredne tri godine.
Nacionalne referentne laboratorije u Crnoj Gori moraju biti određene do decembra 2026. godine, dok je rok za definisanje laboratorija u državama članicama EU jun 2027. godine.
Svi laboratorijski kapaciteti koji obavljaju službene kontrole, uključujući Nacionalnu referentnu fitosanitarnu laboratoriju, moraju posjedovati akreditaciju po standardu ISO/IEC 17025.
Veterinarski i fitosanitarni sektor: Zakonske obaveze
Novi Zakon o zdravlju životinja, usvojen u junu 2026. godine i usklađen sa Uredbom EU 2016/429, stupa na snagu 2027. godine. Zahtijeva se efikasno iskorjenjivanje bolesti, kao i unapređenje kontrole dobrobiti životinja pri uzgoju, prevozu i klanju.
Nakon usvajanja Zakona o zaštiti zdravlja bilja u martu 2026. godine, slijedi usklađivanje podzakonskih akata o karantinskim štetnim organizmima, biljnim pasošima i uvoznim uslovima.
Razvoj novog fitosanitarnog informacionog sistema za prikupljanje i analizu podataka mora se završiti do kraja četvrtog kvartala 2026. godine.
Predstoje i reforme u sistemu izdavanja dozvola za sredstva za zaštitu bilja, kontroli ostataka pesticida u hrani i hrani za životinje, kao i uspostavljanje kapaciteta za kontrolu genetski modifikovanih organizama (GMO).
Nadzor ostaje na snazi
Iako je Poglavlje 12 privremeno zatvoreno jer su završna mjerila ocijenjena ispunjenim, Evropska unija je naglasila da se praćenje usklađenosti i nadzor nad primjenom propisa nastavljaju bez prekida.
Konačna ocjena o spremanosti Crne Gore biće data u završnoj fazi pregovora, pri čemu EU zadržava pravo da ponovo otvori ovo poglavlje ukoliko se za tim ukaže potreba.
