Nekada se borila sa finansijskim poteškoćama, koristila državnu pomoć za hranu i proizvodila domaću salsu kako bi izdržavala porodicu. Danas je Deb Haland ispisala istoriju kao prva žena starosjedilačkog porijekla izabrana za guvernerku jedne američke savezne države.
Na izborima za guvernerku Novog Meksika, održanim 3. novembra 2026. godine, pobjedu je odnijela kandidatkinja Demokratske stranke Deb Haland (Deb Haaland), čime je postala prva žena starosjedilačkog, odnosno indijanskog porijekla izabrana na čelo jedne savezne države u Sjedinjenim Američkim Državama.
Prema rezultatima objavljenim na zvaničnoj internet stranici izborne administracije Novog Meksika, Haland je osvojila 416.176 glasova, odnosno 57,36 odsto, dok je njen republikanski protivkandidat Greg Hull dobio 309.436 glasova, što predstavlja 42,64 odsto podrške birača.
Ova pobjeda predstavlja važan trenutak za političku zastupljenost starosjedilačkih naroda u SAD, ali i značajnu prekretnicu u karijeri žene čiji životni put obilježavaju obrazovanje, javni angažman i prevazilaženje brojnih prepreka.
Porijeklo i odrastanje u vojničkoj porodici
Debra Ana Haland rođena je 2. decembra 1960. godine u gradu Vinslou, u saveznoj državi Arizona. Pripada narodu Laguna Pueblo, jednoj od starosjedilačkih zajednica u Novom Meksiku, a njena porodica vuče korijene iz ove savezne države kroz 35 generacija.
Odrasla je u vojničkoj porodici, a njeno djetinjstvo obilježila je služba roditelja u američkim oružanim snagama. Njen otac, Džon Dejvid Haland (John David Haaland), bio je norveško-američkog porijekla i pripadnik američkog Korpusa marinaca. Tokom Vijetnamskog rata služio je u američkoj vojsci, a za iskazanu hrabrost odlikovan je Srebrnom zvijezdom. Njena majka, Meri Tojo Haland (Mary Toya Haaland), bila je pripadnica američke Ratne mornarice (US Navy) i takođe je služila u oružanim snagama SAD.
Zbog prirode očevog posla, porodica se često selila, pa je Haland tokom djetinjstva pohađala 13 različitih javnih škola. Srednjoškolsko obrazovanje završila je u Albukerkiju, u Novom Meksiku.
Težak put do obrazovanja i pravničke karijere
Prije nego što je postala jedno od prepoznatljivih imena američke politike, Haland se suočavala sa ozbiljnim životnim i finansijskim izazovima.
Kao samohrana majka, sama je podizala kćerku i istovremeno pokušavala da obezbijedi sredstva za život i školovanje. U zvaničnoj biografiji objavljenoj pred njeno imenovanje za ministarku unutrašnjih poslova navedeno je da je u pojedinim periodima koristila bonove za hranu, živjela od plate do plate i imala poteškoće sa obezbjeđivanjem stabilnog stanovanja.
Kako bi izdržavala porodicu, pokrenula je mali posao proizvodnje i konzerviranja domaće salse pod nazivom „Pueblo Salsa“. Pored toga, prihvatala je poslove u keteringu, nastojeći da uskladi radne obaveze sa podizanjem djeteta.
Obrazovanje je, uprkos okolnostima, ostalo jedan od njenih prioriteta. Sa 28 godina upisala je Univerzitet u Novom Meksiku, gdje je 1994. godine diplomirala engleski jezik. Potom je nastavila školovanje na Pravnom fakultetu istog univerziteta, na kojem je 2006. godine stekla diplomu iz oblasti prava.
Od Kongresa do prve starosjedilačke ministarke
Prije ulaska u nacionalnu politiku, Haland je bila angažovana u radu starosjedilačkih zajednica. Obavljala je funkciju administratorke u zajednici San Felipe Pueblo, a postala je i prva žena izabrana u upravni odbor korporacije Laguna Development.
Na političku scenu SAD snažnije je stupila 2018. godine, kada je izabrana u Predstavnički dom američkog Kongresa. Zajedno sa Šaris Dejvids, postala je jedna od prve dvije žene starosjedilačkog porijekla koje su služile u tom domu.
Njen politički put dobio je novu dimenziju 2021. godine, kada ju je predsjednik Džo Bajden predložio za ministarku unutrašnjih poslova SAD. Senat je 15. marta iste godine potvrdio njeno imenovanje, čime je postala prva pripadnica starosjedilačkih naroda na čelu jednog američkog saveznog ministarstva.
Ministarstvo unutrašnjih poslova ima značajnu ulogu u upravljanju federalnim zemljištem i prirodnim resursima, ali i u odnosima savezne vlade sa starosjedilačkim zajednicama.
Na toj funkciji ostala je do januara 2025. godine, kada je završena administracija predsjednika Bajdena.
Istorijska pobjeda u Novom Meksiku
Pobjeda Deb Haland na izborima 2026. godine ima poseban značaj za starosjedilačke zajednice, naročito kada se posmatra kroz istoriju ostvarivanja građanskih prava u Novom Meksiku.
Pripadnici naroda Pueblo izborili su pravo glasa na izborima u ovoj saveznoj državi 1948. godine, nakon što je veteran Drugog svjetskog rata i pripadnik zajednice Isleta Pueblo, Migel Truhiljo, pokrenuo sudski postupak protiv države zbog uskraćivanja tog prava.
Gotovo osam decenija kasnije, žena koja pripada jednom od starosjedilačkih naroda izabrana je na najvišu izvršnu funkciju u istoj saveznoj državi.
Zbog toga pobjeda Haland prevazilazi okvire uobičajenog izbornog rezultata. Ona predstavlja važan korak u političkoj zastupljenosti zajednica koje su se kroz istoriju suočavale sa diskriminacijom i ograničavanjem svojih prava.
Trijumf nad prošlošću
Pobjeda Deb Haland nosi i duboku simbolicnu težinu kada se posmatra kroz prizmu istorijskih nepravdi. Naime, starosjedilačko stanovništvo Novog Meksika dobilo je potpuno pravo glasa na državnim izborima tek 1948. godine, nakon dugotrajnih pravnih borbi.
Obraćajući se okupljenim pristalicama tokom proslave pobjede, novouizabrana guvernerka poslala je snažnu poruku optimizma:
„Ovdje, u Novom Meksiku, možemo sve.”
Od samohrane majke koja se borila za osnovnu egzistenciju do najviše izvršne funkcije u svojoj saveznoj državi — inspirativna priča Deb Haland ostaje svjedočanstvo o nesalomivoj volji, moći obrazovanja i istrajnosti koja mijenja tok istorije.
