Francuska se danima nalazi u epicentru jedne od najozbiljnih društvenih i bezbjednosnih kriza u poslednjih nekoliko godina. Masovni protesti i štrajkovi srednjoškolaca, koji su počeli kao revolt zbog urušavanja uslova u državnim školama, prerasli su u nerede širih razmjera, praćene oštrim sukobima s policijom, desetinama hiljada demonstranata na ulicama, stotinama zatvorenih obrazovnih ustanova i hiljadama privedenih.
Šta je bio okidač za proteste?
Iako su ulice Francuske navikle na socijalne bune, gnev srednjoškolaca ovog puta usmjeren je direktno na dugogodišnje zanemarivanje javnog školstva. Prema podacima sindikata i izvještajima sa terena, glavni razlozi za revolt obuhvataju hronični nedostatak nastavnog kadra pošto se škole suočavaju sa manjkom profesora, što dovodi do svakodnevnih otkazivanja časova.
Pored toga, tu je prenatrpanost učionica u kojima se često nalazi previše učenika, čime se drastično gubi kvalitet nastave, kao i loša infrastruktura gde je veliki broj školskih zgrada zastario, propao i neuslovan za normalno odvijanje nastave. Učenici takođe kritikuju iscrpljujući ritam, preduge i naporne školske dane, kao i odsustvo reformi koje bi olakšale obrazovni proces.
Tokom protekle sedmice blokirano je ili zatvoreno više stotina škola širom zemlje, a protestima su se, osim učenika, pridružili i brojni prosvjetni radnici, kao i najveći studentski sindikati. Talas nezadovoljstva u međuvremenu je zahvatio i visoko obrazovanje, pa je više desetina univerzitetskih kampusa širom zemlje – uključujući ključne lokacije u Parizu i Marseju – takođe stupilo u štrajk i blokiralo pristup, pružajući podršku srednjoškolcima i zahtijevajući hitna ulaganja u cijeli obrazovni sistem.
Eskalacija na terenu: Bilans hapšenja i povrijeđenih
Protesti su u mnogim gradovima – uključujući Pariz, Lion, Ren i Marsej – eskalirali u urbano nasilje. Zabilježeni su sukobi sa policijom, paljenje kontejnera, prevrtanje vozila i materijalna šteta koja se procjenjuje na desetine miliona evra.
Kada je riječ o hapšenjima, prema izvještajima Ministarstva unutrašnjih poslova i Ministarstva pravde, od izbijanja protesta privedeno je oko 5.000 osoba, uglavnom maloljetnika i tinejdžera, dok se broj privedenih iz dana u dan uvećava za stotine novih slučajeva. Situaciju je dodatno usijala informacija da je tokom intervencije policije jedan srednjoškolac teško povrijeđen i da je ostao bez šake nakon eksplozije policijske šok-bombe. Prema zvaničnim podacima vlade, povrijeđeno je više od 215 učenika i najmanje 85 pripadnika školskog osoblja i policije.
Roditelji su stali između svoje djece i policajaca i uzvikivali: „Ovdje nema opasnosti, a vi pokušavate da je izazovete!“
Ključne izjave i reakcije zvaničnika
Vlast u Parizu se suočava sa ogromnim pritiskom javnosti. Predsjednik Emanuel Macron najavio je hitne sastanke sa ključnim ministrima, uključujući ministra unutrašnjih poslova i ministra obrazovanja, kako bi se pronašlo hitno rješenje za smirivanje tenzija.
Sebastijen Lekorni, premijer Francuske je rekao da je povrijeđeno više od 700 policajaca i više od 100 nastavnika, on je ovom prilikom izjavio:
„Duboko smo zabrinuti zbog razmjera nasilja i povreda koje su zabilježene na protestima. Država je otvorena za dijalog o reformama i uslovima u školama, ali nasilju, blokadama i uništavanju imovine ne može se dozvoliti da dominiraju javnim prostorom.“
Sa druge strane, oštre kritike na račun policijske represije stižu od strane učenika i omladinskih organizacija:
Oglasili su se i predstavnici srednjoškolskih pokreta u Parizu:
„Ovo više nije samo borba za bolje klupe i grijanje u učionicama – ovo je borba protiv državnog nasilja. Naši vršnjaci ostaju bez dijelova tijela samo zato što traže pravo na dostojanstveno obrazovanje.“
Vlada takođe upozorava na spoljne uticaje i pokušaje politizacije krize. Ministar za Evropu i spoljne poslove Žan-Noel Barot izjavio je da „svi naši rivali i partneri pokušavaju da na sopstveni način interpretiraju i iskoriste ove proteste“, aludirajući na informativni pritisak i narative koji dolaze sa strane.
Pored spoljnih pritisaka, francuska vlast optužuje i domaću radikalnu ljevicu, prije svega stranku Nepokorena Francuska (LFI), tvrdeći da je svjesno iskoristila i radikalizovala srednjoškolce radi širih političkih ciljeva. Sa druge strane, predstavnici ove stranke i sami učenici oštro odbacuju te optužbe, ističući da je revolt autentičan zbog katastrofalnih uslova u školama, dok vlast ovakvim tezama samo pokušava da pobjegne od sopstvene odgovornosti.
Iako policija pojačava prisustvo i sprovodi stroge kontrole na trgovima, poput Trga Nacije u Parizu, kraj krize se još ne nazire. Protesti srednjoškolaca prerasli su u širi društveni alarm koji dovodi u pitanje efikasnost francuskog državnog modela javnih servisa i obrazovanja.
