Više od dva vijeka nakon što je na brdu Čegar kod Niša odjeknula eksplozija koja je potresla Osmansko carstvo, lik legendarnog resavskog vojvode Stevana Sinđelića mogao bi konačno da dobije svoje pouzdano digitalno lice. U okviru projekta „Novo lice Ćele-kule“, za danas je u Nišu zakazano detaljno CT skeniranje u zdravstvenom centru u Nišu.
Ovaj poduhvat predstavlja novi korak u spajanju savremenih medicinskih tehnologija, antropologije i istorije, sa ciljem da se sačuva uspomena na slavne ustanike i osvijetle detalji iz prošlosti.
Ko je bio Stevan Sinđelić?
U sedmoj deceniji 18. vijeka, u selu Grabovcu kod Svilajnca, rođen je Stevan Sinđelić junak čije će ime ostati upisano u vječnost. Kao iskusan i poštovan starešina u Resavi, dočekao je izbijanje Prvog srpskog ustanka 1804. godine pod vodstvom Karađorđa. Svojim junaštvom i vojnim sposobnostima brzo se istakao, zbog čega je ponio titulu resavskog vojvode.
Kulminacija njegovog ratnog puta dogodila se u proleće 1809. godine na brdu Čegar kod Niša. Srpske snage držale su rovove i utvrđenja, ali su se našle pod opsadom višestruko brojnije i bolje naoružane turske vojske koju je predvodio Huršid-paša.
Kada je turska vojska provalila u šanac i savladala odbrambene linije, shvativši da je opkoljen i da nema izlaza, Sinđelić je učinio potez koji je ušao u istoriju i mitologiju: pucao je iz kubure u veliku magacin baruta. Eksplozija je raznijela šanac, odnijevši u smrt samog Sinđelića, njegove preostale saborce, ali i ogroman broj turskih vojnika.
U znak odmazde i kao opomena pokorenom narodu, turske vlasti su po naredbi Huršid-paše od lobanja poginulih srpskih ratnika sazidale čuvenu Ćele-kulu – spomenik koji je vremenom, umjesto straha, postao univerzalni simbol slobode i prkosa. Od nekadašnjih 952 ugrađene lobanje, danas ih je u građevini ostalo 58, dok su mnoge tokom decenija porodice tajno vadile i sahranjivale.
Detalji naučne metode: Kako će izgledati CT skeniranje?
Da je riječ o istorijskom trenutku za kulturno-istorijsku baštinu Srbije, potvrđuju i nadležni u institucijama koje učestvuju u ovom poduhvatu.
Direktorka Narodnog muzeja u Nišu, Marina Vlaisavljević, istakla je značaj ove saradnje i samog istraživanja, naglašavajući da će ovaj korak omogućiti da se dublje sagleda autentičnost materijala koji se čuva decenijama.
„Lobanja će biti skenirana u okviru projekta „Novo lice Ćele kule“ koji realizuje Društvo za akademski razvoj, uz podršku Narodnog muzeja i u saradnji sa stručnim timovima. Zahvaljujući tom projektu jedan broj lobanja koje su uzidane u Ćele kulu dobio je krajem prošle godine digitalni izgled lica“ izjavila je Marina Vlaisavljević povodom ovog događaja.
Skeniranje lobanje koja se pripisuje vojvodi Sinđeliću sprovodi se u Nišu u saradnji sa stručnim timovima i uz konsultacije sa eminentnim stručnjakom za paleoradiologiju i forenziku, profesorom Fabijom Kavalijem.
Naučni pristup se zasniva na nekoliko ključnih koraka, počevši od nedestruktivne analize gdje je glavna prednost kompjuterizovane tomografije (CT) u arheologiji i antropologiji to što je u potpunosti neinvazivna, te korišćenjem rendgenskih zraka pod različitim uglovima omogućava uvid u unutrašnjost kostiju bez ugrožavanja krhkog istorijskog materijala. Sledeći korak je paleoradiološki uvid, koji stručnjacima omogućava da vide strukturu koštanog tkiva, gustinu, tragove starosnih promjena, kao i stare povrede ili frakture koje kost nosi na sebi, a koje golim okom ne mogu da se primijete.
Potom slijedi 3D digitalna rekonstrukcija u okviru koje će dobijeni podaci u DICOM formatu biti obrađeni posebnim softverima za trodimenzionalno modelovanje, stvarajući precizan 3D model lobanje. Na kraju, antropološka i forenzička rekonstrukcija lica se sprovodi na osnovu debljine koštanih struktura i uz primenu antropometrijskih formula, gde će naučni tim pristupiti izradi digitalne rekonstrukcije lica metodom dodavanja mekih tkiva, čime će se javnosti približiti autentičan izgled ovog istorijskog velikana.
Očekuje se da će rezultati današnjeg skeniranja i daljih analiza profesora Fabija Kavalija i njegovog tima pružiti ne samo uvid u fizički izgled Stevana Sinđelića, već i dragocjene podatke za dalja forenzička i istorijska istraživanja vezana za period Prvog srpskog ustanka.
